Kunst

Kunst is de toepassing van menselijke creatieve vaardigheden en verbeeldingskracht, waarbij werken worden geproduceerd die primair worden gewaardeerd om hun schoonheid of emotionele kracht. De kunstenaar drukt zich uit in een visuele vorm zoals schilderen, beeldhouwen, architectuur, fotografie, film en design (de "beeldende kunsten"), of in andere vormen zoals dans, muziek en literatuur. 

Definitie van kunst


Elke definitie van kunst is cultuurspecifiek en tijdgebonden. Van vrijwel elke cultuur zijn voorwerpen bekend die zich onderscheiden van ‘gewone’ objecten doordat er in het algemeen een hogere esthetische waarde aan wordt toegeschreven. Dergelijke objecten hebben soms niet-esthetische - ceremoniële of religieuze of propagandistische - functies, en soms niet. Ook binnen eenzelfde cultuur kunnen opvattingen over kunst evolueren: er ontstaan nieuwe genres en er ontwikkelen zich andere kunstvormen, waardoor het idee over de functie en de aard van kunst verandert.

Traditionele definities van kunst zijn gebaseerd op een bepaalde eigenschap van het kunstwerk, op de representatieve, expressieve, en de formele eigenschappen. Er zijn dus representatieve of mimetische definities, expressieve definities en formalistische definities, die stellen dat kunstwerken worden gekenmerkt door hun figuratieve, expressieve en formele eigenschappen. Een van de oudste ons overgeleverde beschouwingen over kunst is die van Plato, die in de Staat het kunstwerk typeert als mimetisch, ‘slechts’ een nabootsing van de werkelijkheid (en dus inferieur). De 18e-eeuwse verlichtingsfilosoof Immanuel Kant definieert in zijn Kritik der Urteilskraft (1790) een kunstwerk als 'een soort voorstelling die een doel op zich is, maar niettemin de mentale vermogens voor gezellige communicatie bevordert.' Ook andere invloedrijke filosofen zoals Arthur Schopenhauer en Friedrich Nietzsche hebben zich beziggehouden met kunstbeschouwing - zie daarvoor het artikel esthetica.

Conventionalistische definities kwamen onder druk door de opkomst, in de twintigste eeuw, van kunstwerken die sterk afweken van alle voorgaande kunstwerken. Avant-garde werken zoals de 'Fontein' van Marcel Duchamp (een industrieel vervaardigd urinoir dat Duchamp in 1917 onder een pseudoniem signeerde en instuurde voor deelname aan een expositie van de Society of Independent Artists in New York) en andere "ready-mades" onttrokken zich aan elke traditionele definitie van kunst. Hetzelfde kan gezegd worden van andere conceptuele werken zoals All the things I know but of which I am not at the moment thinking - 1:36 PM; June 15, 1969 van Robert Barry en 4'33" van John Cage. Het scepticisme over de mogelijkheid en de waarde van een definitie van kunst leidde sinds de jaren 1950 tot een discussie binnen de esthetiek die nog steeds gaande is.

Kunst als ambacht

Wanneer we kunst definiëren als ambacht, verschuift de focus van de "conceptuele boodschap" naar de technische beheersing en het fysieke maakproces. In deze visie is een kunstenaar in de eerste plaats een vakman of vakvrouw die door jarenlange oefening een materiaal (verf, steen, brons) naar zijn of haar hand zet.

Sinds de Renaissance en later de Romantiek zijn we de "schone kunsten" (Beaux-Arts) gaan scheiden van het "ambacht" (Craft). Tijdens de 19e-eeuwse romantiek werd de expressie van de individuele kunstenaar van nog groter belang, en die opvatting beheerst tot op de dag van vandaag onze visie op kunst en de kunstenaar.

Hedendaagse opvatting over het onderscheid van ambacht en kunst:

  • Kunst: Draait om de geest, originaliteit en het genie van de maker.

  • Ambacht: Draait om de hand, traditie en functionaliteit.

Toegepaste kunst

Toegepaste kunst (ook wel gebruikskunst genoemd) is de verzamelnaam voor kunstvormen waarbij esthetiek en vormgeving worden gecombineerd met een praktische functie.

Waar "autonome kunst" (zoals een schilderij aan de muur) er puur is om naar te kijken of over na te denken, heeft toegepaste kunst een gebruiksdoel. Het is de kunst van het alledaagse: de stoel waar je op zit, de mok waaruit je drinkt en de interface van een app die je gebruikt.

De rol van de toeschouwer in de kunst

De rol van de toeschouwer is door de eeuwen heen getransformeerd van een passieve getuige naar een actieve medeschepper. Zonder een publiek is een kunstwerk vaak niet meer dan een fysiek object; pas door de blik van de toeschouwer krijgt het betekenis.