Openingsregels van Dantes Inferno in Nederlandse vertaling

Uit Dantes 'Inferno' - verzen 1-3 van Canto I:

Nel mezzo del cammin di nostra vita
mi ritrovai per una selva oscura,
ché la diritta via era smarrita.

Terza rima is een Italiaanse dichtvorm bestaande uit drieregelige strofen (terzinen) met een in elkaar grijpend rijmschema (aba, bcb, cdc, ded, enz.). Het wordt traditioneel geschreven in jambische pentameter. Slechts weinig vertalers wringen zich in zo'n beperkende dwangbuis van opgelegde rijmen...

 

Thema Zang I:

De schrijver, verdwaald in een somber bos en verhinderd door wilde dieren om een ​​berg te beklimmen, ontmoet Vergilius. Die belooft hem de straffen van de hel en later van het vagevuur te tonen, en dat hij vervolgens door Beatrice naar het paradijs zal worden geleid. Dante volgt de Romeinse dichter.

Zes vertalingen

De beroemde openingsregels van Dante Alighieri's De Goddelijke Komedie (oorspronkelijk: La Divina Commedia) luiden in de meest gangbare Nederlandse vertalingen als volgt:

Frans van Dooren (Prozavertaling, 1987) (Bron: dbnl)
"Op het midden van onze levensweg bevond ik me in een donker woud, omdat ik van de rechte weg was afgedwaald."


Christinus Kops (Vertaling in verzen, 1920) (Bron: dbnl)
"Juist midden op de reistocht van ons leven / zag ik mij in 'n donker woud verloren, / daar ik van 't goede pad was afgeweken."


Albert Verwey (1923) (Bron: Delpher)
"Op't midden van de levensweg gekomen / Vond ik mij door een donker bosch omgeven, / Omdat de rechte weg mij was benomen."

Ike Cialona & Peter Verstegen (2000) (Bron: dbnl)
"Op 't midden van ons levenspad gekomen, : Vond ik mijzelve in een donker woud, / Want ik had niet de rechte weg genomen."


Jules Grandgagnage (2020) (Bron: Vertaaldegedichten)
"Halverwege onze levensreis / bevond ik me in een somber woud, / want ik was afgedwaald van het rechte pad."

Vergelijking van deze vertalingen

Bij het vergelijken van deze vertalingen vallen enkele grote verschillen op: de keuze tussen proza of poëzie, de interpretatie van het ritme en het gebruikte taalregister.


1. Proza versus poëzie

Frans van Dooren kiest voor een prozavertaling. Hij offert het rijmschema op om de letterlijke betekenis zo helder mogelijk over te brengen. Zijn "bevond ik me" is direct en toegankelijk voor de moderne lezer.
Kops, Grandgagnage en Verstegen/Cialona proberen de poëtische kracht te behouden, terwijl zowel Grandgagnage als Verstegen/Cialona moderner klinken, maar wel een strak ritme aanhouden.


2. De vertaling van "Nel mezzo"

Grandgagnage en Cialona/Verstegen gebruiken "Halverwege". Dit is feitelijk juist (Dante was 35 jaar, precies de helft van de Bijbelse levensduur van 70), maar het klinkt wat alledaags.
Albert Verwey, Frans van Dooren en Christinus Kops kiezen voor "Op 't midden" / Juist midden, wat een meer letterlijke vertaling is van het Italiaanse In mezzo en geeft de tekst een iets plechtiger, bijna archaïsch karakter dat dichter bij de middeleeuwse sfeer ligt.

 

3. De vertaling van “selva oscura”

  • Variatie tussen “donker woud/bos” (Kops, Verwey, Cialona &Verstegen) en somber woud (Grandgagnage)
  • “Woud” klinkt epischer/archaïsch, “bos” (van Dooren) moderner en directer


4. De "Rechte weg" (la diritta via)

De meeste vertalers kiezen voor "de rechte weg" of "het rechte pad", maar de nuance zit in het werkwoord:

  • Verwey "benomen" (passief, het overkwam hem); .
  • Kops: "was afgeweken" (actiever, suggereert een eigen keuze of moreel falen).
  • Van Dooren, Verstegen en Grandgagnage: "afgedwaald" (suggereert een proces van langzaam de weg kwijtraken).


5. Taalgebruik en tijdgeest

  • Kops (1929) en Verwey (1923) gebruiken woorden als "vond ik mij " en "den weg", wat voor een moderne lezer zwaar aanvoelt.
  • Cialona & Verstegen (2000) is momenteel de standaard voor wie een vlot leesbare, maar toch rijmende versie wil. Hun taal is fris ("omdat ik... was afgedwaald") zonder de plechtstatigheid van de oudere versies.
  • Jules Grandgagnage (2020) biedt eveneens een heldere, hedendaagse vertaling in vrije vers die zeer muzikaal en ritmisch klinkt.

Conclusie:

Zoek je duidelijkheid, dan is Van Dooren de beste keuze. Wil je de muziek van Dante horen in modern Nederlands, dan zijn de vertalingen van Cialona & Verstegen en Grandgagnage beter geschikt. De moderne vertaling  is van Cialona & Verstegen is daarenboven in terza rima. Een waar huzarenstukje!