Peter Verstegen

(Zie bron)

Op 't midden van ons levenspad gekomen,
Vond ik mijzelve in een donker woud,
Want ik had niet de rechte weg genomen.

Rond mij woest, ruw en ondoordringbaar hout,
Ach, hard is het verhaal hoe 't mij bezwaarde,
Nu de herinnering mij weer benauwt!

Een nood die doodsnood bijna evenaarde:
Maar om het goeds dat mij er overkwam,
Vertel ik wat ik overigens ontwaarde.

Ik weet niet goed te zeggen hoe 'k er kwam,
Zo overmand door slaap was 'k in de stonde
Dat ik de ware weg niet langer nam.

De vertaling van De Hel (Inferno) uit de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri door Peter Verstegen (vaak in samenwerking met Ike Cialona) staat bekend als een toonaangevende, poëtische Nederlandse vertaling.

Kenmerken van deze vertaling

• Behoud van de terza rima: Verstegen heeft, in tegenstelling tot veel andere vertalers die voor proza kiezen, vastgehouden aan de oorspronkelijke rijmvorm van Dante: de terza rima (schakelrijm: aba, bcb, cdc, enz.).
• Rijm en metrum: De vertaling is berijmd en volgt een vast metrum, wat zorgt voor een natuurlijk ritme dat dicht bij het Italiaanse origineel blijft.
• Toegankelijkheid en helderheid: Ondanks de strenge rijmvorm slaagt Verstegen erin de tekst soepel en helder te houden. Het wordt omschreven als een moderne en goed leesbare vertaling.
• Trouw aan het origineel: Verstegen streeft naar een getrouwe weergave van Dantes bewoordingen zonder de poëtische kwaliteit uit het oog te verliezen.
• Met toelichting: De uitgave wordt vaak geprezen om de verhelderende noten en inleidingen die de context van Dantes reis en de historische figuren verduidelijken.
• Verstegens vertaling wordt samen met die van Ike Cialona gezien als een van de weinige volledige, berijmde vertalingen die de structuur van het origineel respecteert.

Jules Grandgagnage

(Zie bron)

Halverwege onze levensreis
bevond ik me in een somber woud,
want ik was afgedwaald van het rechte pad.

Ach, hoe zwaar valt het me te zeggen
hoe het was, dit ruwe en machtige woud
waarvan de heugenis mijn angst weer voedt!

Het was zo bitter, schier aan de dood gelijk
doch wegens 't goede dat ik trof
zal ik ook daarover spreken.

Ik weet niet meer hoe ik daar kwam:
zo vol van slaap was ik
toen ik de ware weg verliet.

Kenmerken van deze vertaling

• De vertaling van Dantes Hel (Inferno) door Jules Grandgagnage is een recente toevoeging aan de Nederlandstalige Dante-traditie.
• Kenmerkend voor deze ongerijmde, metrische vertaling is het streven naar een balans tussen trouw aan het origineel en leesbaarheid:
• Moderne benadering: Het betreft een moderne vertaling (augustus 2025), die ernaar streeft de 14e-eeuwse tekst van Dante toegankelijk te maken voor een hedendaags publiek, zonder de sfeer van het origineel te verliezen.
• Precisie: De vertaling streeft naar een hoog niveau van taalkundige precisie.
• Narratieve focus: De focus ligt op het overbrengen van Dantes reis door de hel, met aandacht voor de negen kringen en de specifieke aard van de straffen die daar worden uitgebeeld.
• Vorm en inhoud: De vertaling behoudt de structuur van de Commedia, waarin Dante en zijn gids Vergilius de hel betreden via de beroemde poort met de tekst "Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt" (Canto 3).
• Samenvattend streeft Grandgagnages vertaling naar een evenwicht tussen de inhoudelijke rijkdom van het origineel en de leesbaarheid voor de huidige lezer.

Lies Lavrijsen

(Zie bron)

Ik was halverwege de reis van ons leven
toen ik verdwaald bleek in een donker woud
en van het rechte pad was afgeweken.

Ach! Het valt me zwaar om te beschrijven
hoe dicht en ruig dat woeste woud was –
bij de herinnering begin ik weerom te rillen!

Zo luguber was het, dat ik me haast dood had gewenst.
Maar omdat ik er al met al veel goeds uit leerde,
zal ik toch vertellen wat ik daar allemaal zag.

Ik kan niet meer zeggen hoe ik er beland was –
ik moet wel half geslaapwandeld hebben,
dat ik de weg van de waarheid was kwijtgeraakt.

Kenmerken van deze vertaling

• Toegankelijke vertelling: Het is geen strikte, letterlijke vertaling van het dichtwerk, maar eerder een toegankelijke vertelling of hervertelling. Lavrijsen richt zich op het leesbaar maken van de complexe klassieker.
• Young Adult/Moderne stijl: De stijl is aangepast aan een moderner publiek, waardoor het verhaal toegankelijker is dan de traditionele, poëtische vertalingen.
• Geïllustreerd: De uitgave is voorzien van illustraties van Sophie Pluim, wat de aansluiting bij het Young Adult-genre (zoals fantasy) versterkt.
• Controverse rond weglating: Lavrijsen heeft ervoor gekozen om de profeet Mohammed te schrappen uit de vertaling. Ze verklaarde dat het ging om het weglaten van in totaal slechts drie regels, niet uit angst, maar om de focus op de reiservaring te leggen.
• Fysieke reis: Het boek focust sterk op het avontuurlijke en verhalende aspect van Dantes tocht door de negen cirkels van de hel met zijn gids Vergilius.
• De vertaling maakt deel uit van een reeks wereldklassiekers en is bedoeld om de klassieke literatuur te ontsluiten voor lezers die wellicht afgeschrikt worden door de originele, complexe dichtvorm.

H.J. Boeken

(Zie bron)

Op het midden van den weg onzes levens,
hervond ik mij in een donker woud,
omdat de Rechte Weg verloren was.

Wee, hoe harde zaak is het te zeggen hoe het was,
dat woeste, stekelige en onbegaanbare woud
dat in de gedachte mij de vrees hernieuwt.

Zoo bitter is het, dat weinig bitterder is de dood:
maar om te handelen van het Goed, dat ik daar vond,
zal ik spreken van de andere dingen, die ik daar gewaard werd.

Ik weet niet wil te herzeggen, hoe ik er binnen gekomen ben;
zó vol was ik van slaap op dat tijds-punt,
toen ik den Waarachtigen Weg verliet.

Kenmerken van deze vertaling

• Prozavertaling: In tegenstelling tot het oorspronkelijke epos (dat in rijmende dichtvorm is geschreven), bracht H.J. Boeken de tekst bewust over in proza.
• Doelstelling: Boeken koos voor proza om de lezer een zeer woordelijke en nauwkeurige weergave te bieden. Het diende hierdoor vaak als handleiding of hulpmiddel bij het bestuderen van de originele Italiaanse tekst.
• Uitgaven: De vertaling werd destijds uitgegeven door de Wereldbibliotheek. Na De Hel (1907) volgden ook zijn vertalingen van de Louteringsberg (1909) en het Paradijs (1910).

Besluit

Dante gebruikt terza rima, een vorm van in elkaar grijpende terzinen (strofen van drie regels). Patroon: Het rijmschema is ABA BCB CDC DED..., waarbij de middelste regel van een terzet rijmt met de eerste en derde regel van het volgende terzet. Elk Canto (zang) eindigt met een losse regel of een distichon (twee regels) dat rijmt met de middelste regel van het voorlaatste terzet, waardoor het rijmschema mooi wordt afgesloten.Versvorm: De verzen zijn geschreven in elflettergrepige regels (hendecasyllabisch). Een vertaler die hierdoor niet werd afgeschrikt, is Peter Verstegen. De vertaling van Dantes De goddelijke komedie, die hij samen met Ike Cialona heeft gemaakt, wordt beschouwd als een van de meest indrukwekkende vertaalprestaties in het Nederlandse taalgebied. Het duo werkte jarenlang aan dit monumentale project, dat in 2000 voor het eerst werd gepubliceerd (door uitgeverij Athenaeum - Polak & Van Gennep). Wat deze specifieke vertaling zo bijzonder maakt, is de vormgeving en de enorme trouw aan het origineel. Het is nu eenmaal zo dat vertalingen in blank vers, hoe poëtisch en geslaagd ze ook mogen zijn, sterker afwijken van Dantes origineel.

De meeste geciteerde vertalers kozen voor een prozavertaling zonder rijm omdat het vertalen van poëzie het zoeken is van een balans tussen vorm (rijm en metrum) en inhoud (betekenis en beelden). Een rijmloze prozavertaling maakt het mogelijk om de oorspronkelijke boodschap, de specifieke metaforen en de toon zo accuraat mogelijk over te brengen, zonder dat de vertaler geforceerd moet zoeken naar rijmwoorden die de betekenis geweld aandoen. Deze vorm van vertaling is laagdrempeliger, biedt meer leesgemak en heeft vaak een meer educatieve waarde.