Er zijn verschillende Nederlandse vertalingen van Robert Frosts beroemde gedicht "The Road Not Taken" (1915), dat gaat over keuzes maken in het leven. Het gedicht focust op de druk om voor het ene pad te kiezen in plaats van voor het andere, terwijl beide even valide lijken, en benadrukt dat het leven een aaneenschakeling van beslissingen is. De spreker pleit voor individualisme door de minder betreden weg te kiezen, maar benadrukt tegelijkertijd dat we de gevolgen van onze keuzes niet kunnen overzien. De spreker beseft dat hij waarschijnlijk niet meer terug kan komen om de andere weg te proberen, wat de onomkeerbaarheid van beslissingen benadrukt. De laatste strofe impliceert een toekomstige reflectie waarin de spreker zal beweren dat de keuze "alle verschil heeft gemaakt", ondanks de gelijkenis tussen de paden, wat suggereert dat we verhalen creëren over onze keuzes: Het gedicht kan dus ook worden gelezen als een subtiele ironie over hoe mensen hun keuzes achteraf rechtvaardigen.

Bekende vertalingen die ook online werden gepubliceerd, zijn onder andere die van Ans Bouter ("Niet ingeslagen", 2013), Arie Sonneveld ("Het pad dat ik niet nam", 2016), Jules Grandgagnage ("Het niet gekozen pad", 2024), Gaston D'Haese ("De niet genomen weg") en Rogier de Jong ("De weg die ik niet insloeg", 2019).

 

The Road Not Taken

Robert Frost (1916)

 

Two roads diverged in a yellow wood,

And sorry I could not travel both

And be one traveler, long I stood

And looked down one as far as I could

To where it bent in the undergrowth;

Then took the other, as just as fair,

And having perhaps the better claim,

Because it was grassy and wanted wear;

Though as for that the passing there

Had worn them really about the same,

And both that morning equally lay

In leaves no step had trodden black.

Oh, I kept the first for another day!

Yet knowing how way leads on to way,

I doubted if I should ever come back.

I shall be telling this with a sigh

Somewhere ages and ages hence:

Two roads diverged in a wood, and I—

I took the one less traveled by,

And that has made all the difference

 

Thema's van het gedicht

"The Road Not Taken" wordt soms verkeerd begrepen als een ode aan het volgen van een eigen, uniek pad. Het gedicht gaat echter eerder over de onvermijdelijkheid van keuzes en de twijfel of "had ik maar..."-gedachten die daarbij horen. De reiziger kiest een pad en realiseert zich dat hij waarschijnlijk nooit meer terug zal komen om de andere optie te proberen, waardoor de keuze definitief is.

Structuur

Het gedicht bestaat uit vier strofen van elk vijf regels. Met een rijmschema van ABAAB rijmt de eerste regel met de derde en vierde, en de tweede regel met de vijfde. Het metrum is jambische tetrameter, waarbij elke regel vier tweelettergrepige voeten heeft, hoewel in bijna elke regel, op verschillende posities, een jambe wordt vervangen door een anapest.

Ritme

"The Road Not Taken" leest als een gesprek, beginnend als een soort fotografische weergave van een rustig moment in een geel bos (beeldspraak). De variatie in ritme geeft het gedicht een natuurlijk karakter, een gevoel van spontaan opkomende gedachten, wat de verwachting van de lezer beïnvloedt. In een van de weinige regels die strikt jamben bevatten, ondersteunt het meer regelmatige ritme het idee van een wending naar een acceptatie van een bepaalde realiteit: "Though as for that the passing there … " In de laatste regel is de manier waarop rijm en ritme samenwerken significant anders en verrast de lezer.

De vertalingen

Ans Bouter: “Niet ingeslagen"

(Bron: ansbouter.nl)

Kenmerken: Deze versie kiest voor een vrijere, ritmisch vloeiende benadering. De toon is licht archaïserend en zoekt naar soepel Nederlands met behoud van de contemplatieve sfeer. Kenmerken: vrije interpretatie, ritmisch en soepel, minder letterlijk, meer poëtisch-herscheppend. Vervangt in haar vertaling in verschillende versregels de oorspronkelijke tetrameter door pentameters (vijf heffingen per versregel). Volgt het rijmschema (ABAAB) van het origineel nauwgezet.

 

NIET INGESLAGEN

Een splitsing in een geel gekleurd woud
Helaas had ik slechts één weg te gaan
Alleen op pad zijnd was ik benauwd
En keek tot diep in het kreupelhout
Om maar de juiste weg in te slaan

Nam toch die andere, net zo mooi
En nu ik dat pad op waarde schat
Deed hij door het gras een geslaagde gooi
Zo zocht ik naar een warm pleidooi
Voor wat ik zojuist gekozen had’

t Gebladerte op de paden lag
Er nog niet platgetreden bij
O die andere inslaan op een dag
Als ik daar nou toch eens kans toe zag
Maar kiezen dat maakt ons minder vrij

En later zal ik vertellen dat
Nadat ik zuchten heb geslaakt
Ik toen die weg welbewust betrad
Het nog niet platgetreden pad
En dat dat een boel heeft uitgemaakt

 

Arie Sonneveld: "Het pad dat ik niet nam"

(Bron: thehiddenlaw.com)

Kenmerken: Een mooie vertaling, al wijkt deze qua structuur en ritme af van het origineel. In plaats van vier strofen van elk vijf regels kiest de vertaler voor vijf strofen van vier versregels. Sonneveld publiceerde deze vertaling in januari 2016 op zijn literaire blog The Hidden Law.

 

HET PAD DAT IK NIET NAM

In een geel bos gingen twee paden uiteen.
Jammer dat ik ze niet allebei kon gaan,
En als ondeelbare wandelaar bleef ik staan
En keek een tijdlang waar er één,
Heel in de verte, in het lage groen verdween;

Nam toen het tweede, dat als je het goed bekeek,
Eigenlijk betere aanspraken had,
Omdat het grazig was en ongerept leek.
Maar wat begaanbaarheid betreft, al snel bleek
Dat ze elkaar niet veel ontliepen, dat

Beide deze morgen waren bedekt met blad
Waarop nog geen voetzool getreden had.
O, het eerste komt later aan de beurt!
Maar wetend hoe onomkeerbaar paden zijn,
Vroeg ik me af of ik het terug zou zien.

Ooit zal ik dit vertellen, enigszins verscheurd,
Hoe ik tijden, tijden geleden heb gedwaald;
Twee paden gingen in een bos uiteen, en ik – ik had
Gekozen voor het minst gebaande pad,
En dat heeft al wat volgde toen bepaald.

 

Jules Grandgagnage :"Het niet gekozen pad"

(Bron: Vertaaldegedichten.be)

Kenmerken: Blijft qua opbouw en rijm dicht bij het origineel: Grandgagnage behoudt in zijn vertaling nauwgezet het oorspronkelijke rijmschema (ABAAB) en de versopbouw in tetrameters.

 

HET NIET GEKOZEN PAD

Twee paden scheidden in 't gele woud
Slechts één ervan kon ik begaan
Lang heb ik 't eerste pad beschouwd
Tot waar 't zich boog in 't kreupelhout
Maar ook het andere sprak mij aan

Net zo mooi koos ik dit toen
Misschien wel beter door het gras
Dat 't pad bedekte met zijn groen
't Was dwaas daar moeilijk over te doen
Omdat het gelijk betreden was

't Gebladerte lag die morgen op beide
Nog ongestoord door enige schoen
Hoewel het pad mij zo ver leidde
Dat 'k niet eens wist hoe 'k terug moest reizen
Dacht ik die ene toch later te doen!

Zuchtend zal ik veel later pas
Vertellen hoe twee paden scheidden
In 't woud en ik, ik koos toen ras
Voor 't minst betreden pad en dat
Maakte alle onderscheid

Gaston D’Haese: "De niet genomen weg"

(Bron: tjoolaard.be)

Kenmerken: eigenlijk een letterlijke, niet erg poëtische, maar inhoudelijk correcte vertaling.

DE NIET GENOMEN WEG

Twee wegen scheidden in een geel woud,
En spijtig was ik een eenzame reiziger
Die niet beide volgen kon, lang stond ik
En bekeek er één zo ver als ik kon
Tot waar hij afboog in het kreupelhout;

Dan nam ik de andere, die niet beter leek,
En misschien deed ik de beste keuze,
Want zijn gras wou platgetreden worden;
In zoverre dat ze belopen werden
Waren ze allebei evenveel omgewoeld.

En beide lagen die morgen gelijk bedekt
Met blaren die niet zwart getreden waren.
O, ik bewaarde de eerste voor een andere dag!
Maar wetend hoe een weg ergens heenleidt,
Twijfelde ik of ik ooit terug zou komen.

Ik zal dit vertellen met een zucht
Ergens eeuwen en eeuwen later;
Twee wegen scheidden in een woud, en ik-
Ik nam de weg die het minst bewandeld werd,
En dat maakte een wereld van verschil.

Rogier de Jong: "De weg die ik niet insloeg"

(Bron: rogierdejong.nl)

Kenmerken: een vrij letterlijke vertaling, hoewel er wel wordt afgeweken van het origineel. De tweede strofe telt bijvoorbeeld slechts vier versregels in plaats van vijf.

 

DE WEG DIE IK NIET INSLOEG

In een geel bos gingen twee paden uiteen.
Jammer dat ik niet beide kon nemen.
Als wandelaar uit één stuk bleef ik staan
en keek peinzend naar de eerste weg
die ergens in de verte in de struiken verdween.

Ik nam toen de ander, die betere papieren had,
omdat hij grazig en maagdelijk leek,
alhoewel hij op het vlak van begaanbaarheid
veel minder dan nummer een was versleten.  

Beide wegen waren bedekt met blad
waarop geen mensenvoet had gestaan.
Ik besloot nummer een voor later te bewaren,
hoewel ik bij voorbaat wist dat
dat ik dit plan weer zou laten varen.

Ooit zal ik met een zucht vertellen
hoe ik in mijn jeugd dwaalde.
Twee wegen gingen in een bos uiteen
en ik koos voor de onbegaanbare,
die de rest van mijn leven bepaalde.

 

Tot besluit

Wat opvalt bij deze moderne vertalers is dat slechts enkelen klemtoon, ritme en rijm van het oorspronkelijk gedicht trachten te behouden. Een vrije vertaling zonder rekening te houden met de prosodie van het origineel kan weliswaar een geslaagde herwerking opleveren, maar zal ritmisch en muzikaal toch wat mank lopen. De meeste vertalingen sluiten wel vrij dicht aan bij de inhoud van Frosts gedicht, al worden hier en daar vrijheden genomen, al dan niet ten bate van het rijm.

Het vertalen van poëzie is buitengewoon moeilijk, omdat het een evenwicht vereist tussen de letterlijke betekenis, vorm, toon en culturele nuances. Belangrijke uitdagingen zijn het behouden van rijm en metrum, het overbrengen van metaforen en het vastleggen van de oorspronkelijke emotionele kracht zonder verlies van betekenis of esthetische schoonheid. Een vertaler van poëzie dient over een combinatie van taalkundige, literaire en creatieve vaardigheden te beschikken, aangezien poëzie vertalen meer inhoudt dan het louter overzetten van woorden. Het gaat om het overbrengen van de emotie, sfeer, vorm en inhoud van het gedicht. De vijf geciteerde vertalingen zijn daar in meer of mindere mate in geslaagd, maar dat moet iedere lezer voor zichzelf uitmaken, want The proof of the pudding is in the eating...